Phi hành gia ăn, ở trên vũ trụ như thế nào?


Ngày 20-7 năm 1969, con người đặt bước chân đầu tiên lên mặt trăng. Nhờ tiến bộ khoa học, phải mất gần nửa thế kỷ, chuyện ăn, ở trên trời của các phi hành gia mới gần trở nên bình thường

054 ESQ0715 AthousandWord Trentroi output 1

Nếu 50 năm trước có ai thắc mắc tìm hiểu cách các phi hành gia ăn uống trên không gian, có lẽ câu trả lời sẽ khác xa những giải thích bây giờ. Nhờ tiến bộ khoa học, thực đơn của các phi hành gia đã đi từ các “tuýp kem đánh răng” đến những thứ gần như không khác mấy với thực phẩm nơi mặt đất.


Điều kiện vô trọng lực đã khiến hình dạng các món trong bữa bình thường như ở mặt đất bị “biến dạng”. Tuy nhiên, với những sứ mệnh trọng đại như thám hiểm không gian, chúng vẫn phải đáp ứng đủ các yêu cầu về dinh dưỡng, không làm ảnh hưởng đến sự chính xác nhạy cảm của các thiết bị, máy móc mà vẫn đem lại niềm vui hưởng thú ẩm thực cho các phi hành gia.

2

Vừa ăn, vừa uống, vừa canh chừng

Trong môi trường vô trọng lực, đồ ăn thức uống cứ lơ lửng trong không trung, người thường không biết cách nắm bắt cũng khó mà cầm được.

Tình huống và câu hỏi tưởng đơn giản “các phi hành gia ăn uống ra sao?” cũng khiến nhiều khoa học gia động não hàng năm mới giải mã dần được.

Bạn cứ thử tưởng tượng một người đang loay hoay tìm cách ăn, uống trong một môi trường khác hẳn trái đất giữa khoang phi thuyền tất sẽ hiểu những ngày đầu tiên của chuyện ăn uống trong không gian nó nhiêu khê ra sao.

Cho đến bây giờ, đồ ăn trong không gian được cất chứa cẩn thận, còn thức uống được đóng gói dưới dạng bột sấy khô, khi dùng các phi hành gia phải dùng ống đặc biệt truyền nước vào mà uống. Muốn để lâu không hư, đồ ăn trên trời phải được sấy khô. Cũng tương tự, thịt phải cho chiếu qua tia phóng xạ trước khi chuyển lên tàu không gian.

3

Không tính ăn vặt, mỗi phi hành gia dùng ngày ba bữa như trên mặt đất. Các món được sắp sẵn trong khay có khóa đặt trong lưới để chúng khỏi trôi lơ lửng. Đến giờ ăn, các phi hành gia đi theo hành lang vào phòng giữa phi thuyền. Ở đó, họ lấy nước nóng hay lạnh ở thiết bị cấp nước đổ vào các món khô đã trữ đông và thức uống dạng bột

Lò chạy bằng khí ép đối lưu sẽ hâm nóng đồ ăn, mất khoảng 20 đến 30 phút. ­Người ngồi ăn dùng khay có sợi đai khóa đựng các gói món ăn. Ngay cả khay cũng được gắn cứng vào tường hay vào đùi các phi hành gia. Mở gói đã có kéo, còn những đồ dùng để ăn vẫn là dao, muỗng và nĩa.

Mỗi phi thuyền chứa đủ lương thực dùng cho cả chuyến hành trình. Trong trường hợp khẩn cấp, nếu phi hành đoàn gặp sự cố thì đã có hệ thống lương thực tiếp ứng có tên Safe Haven, đủ cung cấp cho ba tuần thêm nữa với tiêu chuẩn hơn 2.000 calorie/ngày.

4

Muốn ăn ngon hãy đợi… về mặt đất

Các phi hành gia có thể ăn nhiều thứ, nhưng vì sống trong không gian nên họ đành phải hy sinh “miếng ngon” theo khẩu vị. Nếu không bị tình trạng vô trọng lực, khi ăn chúng ta được thưởng thức đến hai lần: một bằng mũi và một bằng miệng.

Thế nhưng trong lòng phi thuyền, việc ăn, uống sẽ không thể nào ngon như ăn ở mặt đất vì khứu giác không nhận được hương vị của các món. Đó là chưa kể những chất long lỏng cứ thừa cơ “khiêu vũ” quanh người, ai không cẩn thận rất dễ hít phải mà sặc.

Những gia vị như muối, tiêu, sốt, mù-tạt hay mayonnaise vẫn hiện diện đầy đủ trong khoang tàu, nhưng chúng phải chịu “biến” thành dạng lỏng hay sệt mới không “bay”, thế nên có gia giảm cũng không “đã” cho vị giác.

Có ba mục tiêu luôn được các khoa học gia và chuyên gia dinh dưỡng nhắm đến trong hành trình hiện đại hóa thực phẩm không gian. Đó là ngon miệng, dễ hấp thụ và dễ tiêu hóa. Điểm khó đang nằm ở chính mảng hương vị vừa kể do khác biệt giữa môi trường không gian và trái đất, trong khi các phi hành gia lại càng ngày càng ưa các món đông lạnh có gia giảm nhiều thứ gia vị khác nhau.

Hiện nay, không những thực đơn đã phát sinh đa dạng món để các phi hành gia tha hồ lựa chọn, mà họ còn có thể đặt món hợp khẩu vị riêng, miễn là đừng yêu cầu các thứ như rượu.

5

Nhiêu khê chuyện sạch sẽ, vệ sinh

Ăn uống đã thế, nhưng chuyện ở, vệ sinh cũng nào kém gian truân. Thử tưởng tượng sẽ làm sao khi bị đồ ăn thức uống bắn ra bám vào trang phục phi hành? Sống chung đụng trong khoang gò bó chật chội của phi thuyền hay của trạm ISS hàng tuần, thậm chí hàng tháng, người sẽ bốc mùi nếu các phi hành gia không cẩn thận, kỹ lưỡng trong việc vệ sinh cá nhân. Sống bẩn tất sinh vi khuẩn gây bệnh, thứ sinh sôi rất nhanh trong không gian.

Thế nhưng chuyện tắm rửa bên ngoài trái đất cũng đâu có dễ. Để giữ thân thể sạch sẽ thơm tho, mỗi phi hành gia đều phải kè kè bên mình một bộ đồ vệ sinh cá nhân bao gồm bàn chải, kem đánh răng, chỉ nha khoa, lược, dao cạo râu và nhiều thứ linh tinh khác. Khi tắm, họ phải chui vào một bồn trụ lớn bên ngoài phủ vải nhựa che chắn để nước không nổi lềnh bềnh hay bay lung tung. Họ xịt nước từ vòi để chà rửa rồi dùng thiết bị có ống, hút ống chân không sấy khô nước trên da. Để gội đầu đã có loại mỹ phẩm không cần vò tóc.

Cứ hai ngày một lần các phi hành gia phải thay áo sơ mi, vớ và đồ lót, còn quần dài thì cả tuần mới đổi. Do không có máy giặt nên đồ dơ mặc xong cởi ra sẽ được nhét vào túi nhựa ném ra ngoài. Để giữ mình thêm sạch sẽ các phi hành gia cũng phải giữ khoang sinh hoạt gọn ghẽ, tinh tươm. Mỗi thành viên trong phi hành đoàn chia phiên trực nhật làm “nội trợ”, có nhiệm vụ gom rác, lau chùi khu vực ăn uống, tường, sàn và các tấm lọc khí. Để làm công tác này, họ xịt dung dịch sát trùng lên bề mặt và chùi sạch, còn với các tấm thông gió thì dùng máy hút bụi.

6

Những túi đồ ăn đã dùng xong được để trong ngăn rác dưới sàn phi thuyền. Dụng cụ ăn và khay lau sạch bằng khăn ướt. Không có bồn xả và hệ thống cống dẫn nên những chất thải nhà vệ sinh cũng phải có cách để tống khứ đi! Do tác động của tình trạng vô trọng lực nên nhà vệ sinh phải dùng luồng khí để xả phân và nước tiểu thay vì dùng nước. Dòng không khí này đã được lọc để loại bỏ vi khuẩn và mùi hôi rồi quay trở lại khu vực sinh hoạt tái sử dụng. Riêng những loại rác thải cứng thì đành phải giữ lại trên tàu cho đến khi hạ cánh, còn rác thải dạng lỏng được tống ra ngoài không gian.

Tình trạng vô trọng lực đã làm khó những khoa học gia bao năm nay. Trong một số phim viễn tưởng, thứ máy “cân bằng trọng lực” gì gì đó chưa hề có thật ngoài đời. Không biết đến bao giờ điều kiện sống trong phi thuyền mới được như ở trong series phim Star Trek hay Enterprise, nhưng chắc chắn một điều nó sẽ dần dần được cải thiện. Hy vọng cảnh sinh hoạt một buổi tối của các phi hành gia ngoài không gian trong tương lai sẽ giống dần với cảnh ở trong phim giả tưởng mà chúng ta thường xem.

BÀI: TRẦN TRUNG


Bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.