Những cổ vật quý giá tinh xảo nhất của nhân loại

Những cổ vật quý giá tinh xảo nhất của nhân loại


Tám loại cổ vật tuyệt vời nhất thuộc về nước Yến (Thời Chu, ngày nay thuộc phía Hà Bắc và phía nam Liêu Ninh, Trung Quốc), bao gồm: Hoa khảm, khảm nạm sơn kim, đồ men cảnh thái lam, ngọc bội, chạm khắc ngà voi, sơn khắc, thảm hoàng cung, và thêu thủ công. Tám tuyệt kỹ nghệ thuật thủ công này đã hấp thu hết thảy tinh hoa của nghề thủ công dân gian; đến thời Thanh triều đã lên đến đỉnh cao, cũng dần dần hình thành một trường phái nghệ thuật đặc sắc trong cung đình gọi là “Kinh tác”. Hết thảy đều thiện mỹ, chỉ có thể chiêm ngưỡng, không thể nói lên lời.

Những cổ vật thượng hạng của đất nước Trung Hoa này thể hiện: tinh xảo mỹ cảm cùng yên tĩnh siêu nhiên; là cảnh giới tối cao của sự xa hoa; với những màu sắc đỏ thắm, vàng của ánh dương, màu tím hồng…; những hoa văn huyền diệu mang dáng dấp cung đình Đông Phương; những tay nghề khéo léo tuyệt vời; và đủ để làm cả thế giới tươi đẹp.

Hoa khảm gắn liền với những báu vật hoàng gia

Có câu rằng:

Thái kim vi ti, diệu thủ biên kết
Khảm ngọc chuế thúy, thị vi nhất tuyệt

(Sắc thái vàng kim trên sợi tơ, dùng tay đan kết; khảm ngọc phỉ thúy (màu lông chim bói cá xanh), là đệ nhất tuyệt mỹ)

MVNVWF3
Khay đựng và chén bằng công nghệ hoa khảm

Hoa khảm hay còn được gọi là công nghệ tế kim, đem các sợi đồng, vàng, bạc làm thành những sợi mỏng như tơ như tóc, sau đó được uốn cong thành hoa văn hoặc bện lại cùng nhau. Những sợi tơ bằng kim loại quý được khảm với mã não hay điểm thúy (lông màu xanh của chim phỉ thúy – chim bói cá) hay ngọc bích với các màu lam hay đỏ khác nhau.

Công nghệ cơ bản của hoa khảm được khái quát trong 8 từ: bóp, lấp, xếp, chồng, dệt, bện, lắp ghép, hàn. Tám kỹ thuật này, trong quá trình làm có thể căn cứ tình huống thực tế để tiến hành theo các thứ tự khác nhau. Đằng sau mỗi món đồ hoa khảm tuyệt đẹp là một quy trình thủ công khó khăn, vất vả, cùng biết bao mồ hôi của những nghệ nhân tâm huyết.

9M7Uou3
Kỹ thuật Hoa khảm
EYkTIBU
Kỹ thuật Hoa khảm

Từ thời Xuân Thu đến “Yến kinh tám tuyệt” (Tám loại cổ vật tuyệt vời nhất của nước Yến, thời nhà Chu) và cho tới tận ngày nay, hoa khảm luôn luôn là nghề thủ công đệ nhất của chế tác đồ châu báu thượng hạng, “vô xuất kỳ hữu” (chưa từng có đối thủ). Bởi vì quá trình làm ra sản phẩm cực kỳ phức tạp và sử dụng vật liệu đắt tiền, nó chủ yếu được sử dụng để làm đồ dùng cho Hoàng thất.

5heHqy8
Mũ miện của Hoàng đế Vạn Lịch thời Minh với công nghệ hoa khảm
Mũ miện của Hoàng đế Vạn Lịch thời Minh với công nghệ hoa khảm

Qua trình này bắt đầu bằng việc rút kim loại vàng ra thành những sợi mỏng như tơ, rất nhẵn nhụi và mềm dẻo. Sau đó những người thợ thủ công giỏi có thể bện những sợi dây vàng này thành những đường nét; như được thể hiện trên những mũ miện của Hoàng đế. Mũ miện của Hoàng đế Vạn Lịch thời Minh chính là mũ miện đầu tiên được sử dụng công nghệ hoa khảm; qua đó đã trở thành huyền thoại trong mắt của mọi người.

YOoAhmu
Vương miện của Hoàng hậu với nghệ thuật điểm thúy lục long tam phượng – Thời Minh

Phượng quan (vương miện) của Hoàng hậu cũng chính là một loại sản phẩm khác của nghệ thuật hoa khảm; loại hoa khảm nhẵn nhụi kết hợp với điểm thúy, tạo nên một sự kết hợp giữa màu xanh bích với màu ánh kim cực kỳ sang trọng, quý phái. Trên miệng của hai con rồng có đính hai chuỗi hạt mã não, theo bước đi của người đội mũ mà chuyển động, tạo ánh sáng lung linh đẹp tuyệt trần.

Ebzbkmu
Trâm cài tóc Song loan hàm thọ
JEiBGLo
Trâm cài tóc Song loan hàm thọ

Trâm cài đầu Song loan hàm thọ là đỉnh cao của nghệ thuật hoa khảm triều đại nhà Minh. Triều đại nhà Minh có nghệ thuật hoa khảm phức tạp và tinh tế hơn so với các triều đại trước đây, yêu cầu cao về tính sinh động khéo léo. Đôi chim loan này được chế tạo bằng nghệ thuật hoa khảm, hai cánh màu vàng kim được phân biệt rõ ràng, thân hình nhỏ xinh, đầy đặn và sinh động. Xảo diệu nhất ở chỗ, cặp chim được kết nối với nhau qua một bông hoa và sử dụng lò xo dưới chân chim để tạo sự động đậy nhẹ nhàng cho đôi chim khi người cài trâm di chuyển, giống như đôi chim đang sắp cất cánh bay, sống động như thật.

4eC25mL
Ly Vĩnh cổ của Hoàng đế Càn Long – Thanh triều

Ly Vĩnh Cổ trong thời Càn Long được khảm nạm rất nhiều những bông hoa trên toàn bộ thân ly; ở giữa mỗi một đóa hoa đều có một nhụy hoa, mỗi một nhụy hoa lại là một viên ngọc màu sắc khác nhau; so với những tác phẩm thời Minh thể hiện quý giá hơn. Phức tạp hơn nữa là, chân ly nhìn giống như chiếc vòi voi; nên toàn bộ chiếc ly giống như chú voi mạnh mẽ, đứng vững trên mặt đất. Lịch sử đương triều ghi chép rằng, nó ngụ ý cho sự toàn vẹn và phồn vinh của quốc gia.

ouf0LsM
Bình hoa bằng bạc mạ vàng với công nghệ hoa khảm – Thanh triều
VR66i9H
Bình hoa bằng bạc mạ vàng với công nghệ hoa khảm – Thanh triều

Thời Khang Càn thịnh thế, quyền lực quốc gia nhà Thanh đã đạt đến đỉnh cao, nghệ thuật thủ công cũng được đạt đến mức độ tột đỉnh; nhất là những tác phẩm về hoa khảm, bình hoa bằng hoa khảm là một ví dụ. Nó là một chiếc bình hoa đặc biệt, được phối hợp từ những sợi bạc sợi vàng. Những sợi tơ mạ vàng tỏa ra ánh sáng lấp lánh, hư ảo, khiến cho bình hoa như đưa người xem vào một không gian đầy linh thiêng. Tầng tầng lớp lớp tơ vàng, đường nét quanh co, dù nhìn từ góc nào cũng có thể cảm giác được sự tròn đầy của bình hoa. Theo lịch sử ghi chép lại, bình hoa này do hơn 10 người thợ thủ công có tay nghề cao phối hợp mới làm ra.

Những công dụng khác của đồ hoa khảm trong Hoàng thất

Kỹ nghệ Hoa khảm có thể ứng dụng trong nhiều loại và hình dạng đồ vật thượng hạng khác nhau.

Loại thứ nhất là đồ trang sức như vòng tay, giây chuyền, bông tai, trâm cài đầu, cài áo, nơ áo v.v.

Bông tai Hoa khảm (Ảnh: zhengjian)
OjI6d5g
Vòng tay Hoa khảm
0l7DHjF
Trâm cài đầu Hoa khảm

Loại thứ hai là đồ vật trang trí trong phòng, như bình phong nhỏ treo trong phòng, bình hoa, kiến trúc, tạo hình dáng các loại động vật v.v.

Hộp đựng Hoa khảm
BnfhuNd
Nắp đậy cốc Hoa khảm

Thứ ba là các loại đồ dùng, chủ yếu là những món đồ nhỏ như hộp đựng kính, hộp đựng các loại, gạt tàn thuốc, nắp đậy cốc chén, hộp tăm, dao nhỏ, thậm chí cả túi xách v.v.

nt02nn3
Hộp đựng Hoa khảm
javU8hU
Túi xách Hoa khảm

Hoa khảm là nghệ thuật của vàng và lửa, là kho báu của Hoàng gia cổ xưa, cũng là nghề thủ công tinh tế nhất, cùng với những viên đá nạm quý giá, đã đưa vẻ đẹp của vàng và bạc đến cấp độ cao nhất.

Cái đẹp không phân biệt cao thấp, giàu nghèo; tất cả cái đẹp được tạo ra với khát khao cho một cuộc sống tốt đẹp hơn. Cho dù, với mức độ quý giá của nó, đồ vật hoa khảm có lẽ sẽ vĩnh viễn không bao giờ đi được vào được cuộc sống hàng ngày của chúng ta, nhưng sự tồn tại của chúng làm chúng ta tin tưởng vào những sáng tạo và tiềm năng không giới hạn để tạo ra cái đẹp của con người.

pv6GMww

Tám loại cổ vật tuyệt vời nhất thuộc về nước Yến (Thời Chu, ngày nay thuộc phía Hà Bắc và phía nam Liêu Ninh, Trung Quốc), bao gồm: Hoa khảm, khảm nạm sơn kim, đồ men cảnh thái lam, ngọc bội, chạm khắc ngà voi, sơn khắc, thảm hoàng cung, và thêu thủ công. Tám tuyệt kỹ nghệ thuật thủ công này đã hấp thu hết thảy tinh hoa của nghề thủ công dân gian; đến thời Thanh triều đã lên đến đỉnh cao, cũng dần dần hình thành một trường phái nghệ thuật đặc sắc trong cung đình gọi là “Kinh tác”. Hết thảy đều thiện mỹ, chỉ có thể chiêm ngưỡng, không thể nói lên lời.

Khảm nạm sơn kim

“Khảm nạm sơn kim” là loại hình nghệ thuật thủ công đưa các nguyên vật liệu khác nhau gắn lên bề mặt của một đồ vật bằng gỗ để trang trí cho đồ vật đó . Vật liệu có thể là “kim” là những miếng vàng, bản vàng, lá vàng hay những mảnh vụn của vàng. “Sơn” là chỉ nước sơn thiên nhiên truyền thống. Còn khảm nạm chính là chỉ việc đem các loại ngọc thạch, xương thú, sừng trâu v.v. điêu khắc thành các sự vật, chim hoa, hoa văn, rồi khảm trên bề mặt gỗ đã sơn.

Định nghĩa khảm nạm sơn kim này được đề xướng bởi người truyền thừa tên Bách Đức Nguyên. Đơn giản mà nói, khảm nạm sơn kim chính là sơn và dát vàng lên trên bề mặt đồ vật, sau đó sử dụng các kỹ thuật công nghệ khảm nạm khác nhau. Từ đó thấy rằng, các đồ vật được áp dụng công nghệ này không bị bó hẹp, sẽ có nhiều kiểu dáng với tính thẩm mỹ nổi bật.

cJCp9df

Có thể coi đây là một loại hình sơn mài truyền thống Trung Hoa, “khảm nạm sơn kim”, nếu tính từ thời kỳ sơ khai nhất, có thể đã có đến hơn 8.000 năm lịch sử. Nghệ thuật này cụ thể dựa trên bốn kỹ thuật chính, bao gồm: vẽ hoa văn màu, điêu khắc và lấp đầy, khắc khôi, và khảm nạm. Chúng ta sẽ lần lượt đi qua từng kỹ thuật.

Vẽ hoa văn màu

Đúng như tên gọi, đây chính là lấy các loại sơn mài khác nhau và bột phấn vàng hay bạc làm chất màu, tiến hành vẽ trên nền sơn mài. Lược bớt đi những màu sắc sơn khác nhau và bột phấn vàng, tuy cũng gọi là khảm nạm sơn kim, trên thực tế dùng chủ yếu nhất chỉ có vàng. Vàng cũng được chia thành các loại, như: nhũ vàng, thêu hoa văn bằng kim tuyến v.v. Dùng sơn vàng vẽ tỉ mỉ theo những đường viền, tổ hợp trên bề mặt của vật. Sau khi vẽ xong có thể áp dụng sơn mài màu đen để mô tả chi tiết hơn và làm rõ hình ảnh vừa vẽ. Cách làm này khiến cho đồ vật tỏa một khí phách hoàng gia, trông vô cùng tự nhiên.

vQhrvun

Điêu khắc và lấp đầy

Thực ra điêu khắc và lấp đầy cũng có thể xem như “thêm hoa” trên hoa văn đã được khảm. Kỹ thuật này sử dụng một con dao để khắc vòng quanh thành đường rãnh trên hình phác thảo của bức tranh, sau đó được lấp bằng những bột phấn vàng, gọi là “thương kim”. Điêu khắc và lấp đầy trong khảm nạm sơn kim không giống với kỹ thuật hoa văn màu bên trên, các hình dạng hoa văn được điêu khắc khi quan sát sẽ thấy những đường nét sống động hơn. Kỹ thuật điêu khắc này rất tinh tế, thậm chí có thể chính xác đến từng kết cấu của lá cây, chim muông hay thú vật, dường như nó có thể khắc các chi gân mạch của vạn vật, cho nên loại điêu khắc này còn được gọi là “xẻ gân”.

Khắc khôi

Khắc khôi là một biến thể của điêu khắc và lấp đầy. Cũng là khắc, nhưng điêu khắc và lấp đầy chỉ khắc đến tầng lớp sơn, khắc khôi là khắc ở tầng sâu nhất có thể của đồ vật. Điêu khắc và lấp đầy chỉ khắc các đường tuyến, khắc khôi là khắc cả mặt (diện). Bởi vì khắc khôi rất sâu nên hoa văn sẽ luôn thấp hơn bề mặt ngoài, tạo hiệu quả giống như khắc gỗ.

Khảm nạm

Cuối cùng là khảm nạm, cực kì dễ hiểu, chính là đem các vật liệu quý giá đã được đánh bóng theo màu sắc và chạm khắc, sau đó lắp ghép vào thành một bức tranh hoàn chỉnh, rồi khảm vào một bộ khung có sẵn. Các khung vỏ bên ngoài cũng làm từ vật liệu tốt, được gọi là “loa điền tương khảm“; nếu bộ khung này được làm từ mã não, ngọc bích, đá núi cao tuổi, hay thanh điền thạch thì được gọi là “bách bảo khảm“.

PiK1kD0

Khi chế tác khuôn mặt người trong thời cổ đại, các nghệ nhân thường sử dụng ngà voi, nhưng hiện nay họ đã đổi qua dùng xương trâu, vì ngà voi là một nguyên liệu bị cấm buôn bán trao đổi. Có thể thấy rằng trình độ nghệ thuật không liên quan nhiều lắm đến vật liệu, chỉ cần dụng tâm và khéo léo của nghệ nhân. Trong khi khảm vào khung vật liệu, còn có thể khảm thêm một lần nữa thành một khung khác, được gọi là “kiều khảm“, lại là một loại “thêm gấm thêm hoa” cho sản phẩm.

Ứng dụng của khảm nạm sơn kim

2PeJUZK
Bức bình phong “Hoa quan quần phương” đặt tại đại điện Sướng Âm Các tại Tử Cấm Thành

Tuy công nghệ khảm nạm sơn kim được phân chia thành ngọc thạch khảm nạm, thái thạch khảm nạm, loa điền khảm nạm, bách bảo khảm nạm, nhưng những công nghệ này có thể sử dụng đơn độc, cũng có thể vận dụng kết hợp lại với nhau để thể hiện một nghệ thuật đầy màu sắc.

ulOd2HD

Có hàng ngàn loại đồ khảm nạm sơn kim, chẳng hạn như xe ngựa, đồ dùng trong nghi lễ, đồ dùng hoàng thất, bình phong bảng hiệu, bàn ghế hay hộp đựng. Tất cả đều thể hiện thần khí của những báu vật, thể hiện bầu không khí vinh hoa tráng lệ trong hoàng thất, đậm hương vị kinh thành.

bnPX0yR
2lNfyLh
KB0U1lz

Khảm nạm sơn kim là kỹ nghệ phức tạp đến cực độ, tinh tế đến cực độ, tạo ra sự tươi sáng với một vẻ đẹp ngoạn mục. Vẻ đẹp phức tạp của khảm nạm sơn kim là khám phá giới hạn trên của sự phức tạp và đẹp đẽ thượng hạng.

Đồ đồng tráng men Cảnh thái lam

sVVhKyu

Tám loại cổ vật tuyệt vời nhất thuộc về nước Yến (Thời Chu, ngày nay thuộc phía Hà Bắc và phía nam Liêu Ninh, Trung Quốc), bao gồm: Hoa khảm, khảm nạm sơn kim, đồ men Cảnh thái lam, ngọc bội, chạm khắc ngà voi, sơn khắc, thảm hoàng cung, và thêu thủ công. Tám tuyệt kỹ nghệ thuật thủ công này đã hấp thu hết thảy tinh hoa của nghề thủ công dân gian; đến thời Thanh triều đã lên đến đỉnh cao, cũng dần dần hình thành một trường phái nghệ thuật đặc sắc trong cung đình gọi là “Kinh tác”. Hết thảy đều thiện mỹ, chỉ có thể chiêm ngưỡng, không thể nói lên lời.

Đôi nét về đồ đồng tráng men Cảnh thái lam

Đồ đồng tráng men Cảnh thái lam là một trong những sản phảm thủ công mỹ nghệ trứ danh của Trung Hoa, tên gốc của nó là “Đồng thai cáp ti pháp lang” (men tráng cẩm thạch đồng), tên tục là “Pháp lam”, hay “Khảm pháp lam”. Đồ tráng men Cảnh thái lam sử dụng những sợi tơ mỏng bằng đồng mềm mại làm thành những loại hoa văn, sau đó đưa men sứ cẩm thạch cùng với những hoa văn làm từ đồng nung nóng chảy, để những sợi đồng nóng chảy bám lên bề mặt của sản phẩm.

kpWkYs6
Một công đoạn chế tác sản phẩm Cảnh thái lam

Đồ tráng men Cảnh thái lam được lấy tên từ niên hạo của hoàng đế thứ 7 triều đại nhà Minh, hoàng đế Chu Kỳ Ngọc hay còn gọi là Cảnh Thái đế. Trong thời kỳ Cảnh Thái đế, sản xuất đồ giả sứ tráng men được đột phá bằng việc phát minh ra những màu sắc tươi mới, như màu xanh của trời, xanh cô-ban, xanh ngọc xa-phia. Khi dùng những sắc màu xanh làm màu lót, thấy được một sự thanh nhã cao quý, vững chắc và khoáng đạt. Tuy không phải là do Cảnh Thái đế sáng tạo hay phát minh ra, nhưng những sản phẩm giả đồ sứ này sau này được thống nhất gọi là cảnh thái lam để đúng với khoảng thời gian mà nó được hình thành.

Trong hai thời đại Thanh triều và Minh triều, đồ tráng men Cảnh thái lam hưng thịnh trong hoàng thất cung đình đến 300-400 năm. Đây là hai triều đại mà chỉ có đế vương mới được sử dụng các sản phẩm được khen là “Đông phương kỳ ba” này. Quy trình sản xuất được phân nhỏ đến 100 bước, tương đối hao phí sức lực của con người, nó phản ánh được sự xa xỉ và sang trọng của hoàng gia thời đó. Vì thế mà cổ nhân có cách nói “Nhất kiện Cảnh thái lam, thập tương quan diêu khí” (để hoàn thiện một sản phẩm tráng men Cảnh thái lam, mười cơ quan phải vào cuộc).

n0QY7Nw
Lọ nhỏ hoa văn rồng Cảnh thái lam được thiết kế bởi Lâm Huy Nhân

Từ năm 1949, việc sản xuất đồ tráng men Cảnh thái lam bắt đầu bị thu hẹp lại . Sau đó, vì rất nhiều những người yêu nghệ thuật yêu cái đẹp quan tâm mà số mạng của đồ tráng men Cảnh thái lam mới được cải biến. Một người góp công rất lớn trong đó là vị tài nữ Lâm Huy Nhân.

Quy trình để ra được một sản phẩm tuyệt mỹ

Quy trình chế tạo đồ tráng men Cảnh thái lam được khái quát trong những bước sau: uốn tơ đồng, đốt hàn, điểm lam (điểm màu xanh), đốt sản phẩm đồng tráng men, mài sáng, mạ vàng. Tất cả gồm 7 công đoạn chính, trong đó gồm 108 những công đoạn nhỏ được chia thành theo tưng chi tiết các bước làm sản phẩm. Các nghệ nhân đã mô tả tinh hoa của quy trình này như sau:

Đồ vật đều có linh hồn. Mỗi một món đồ vật, từ thiết kế cho đến chế tạo, đến lặp đi lặp lại việc điểm màu và nung đốt, đều cần nỗ lực và sự kiên trì của nghệ nhân.

a1

Uốn tơ đồng: Đem những sợi đồng nhỏ như tơ làm theo bản vẽ; sử dụng một cái nhíp để uốn những đoạn đường cung. Sau đó dùng bạch hồ quết dán. Từng chút từng chút một, tơ đồng được gắn lên đồ vật

a2

Đây là công nghệ chế tác đồ tráng men Cảnh thái lam. Một kỹ thuật đồi hỏi sự khéo léo “thần kỳ” nhất

a3

Những hoa văn phức tạp thể hiện một công nghệ tinh tế, là khảo nghiệm đối với tâm tính và sức mạnh của nghệ nhân. Tỉ mỉ theo từng mi-li-mét. Không phải trong một hai giờ đồng hồ, mà thậm chí là cả mấy ngày.

a4

Điểm lam là đem các loại thuốc màu nhỏ lên từng hoa văn trên sản phẩm

a5

Các nghệ nhân bậc thầy không được gấp rút rửa tay, để tránh bị chất tẩy làm hỏng bàn tay. Họ phải dành thời gian nín thở, tập trung 110% vào sản phẩm. Chỉ cần hơi lơ là thì sẽ thành “công dã tràng”

a6

Bên trong lò nhiệt độ cao đến 600 độ, nên người chế tác cực kỳ dễ bị thương

a7

Mỗi một bước đều ẩn chứa sự nguy hiểm. Nếu như không phải thật sự yêu nghề thì chắc chắn không thể kiên trì tới cùng

a8

Đồ tráng men Cảnh thái lam – Vật phẩm văn hóa nghệ thuật được dùng để ngoại giao

Từ cổ chí kim, quốc bảo Trung Hoa cũng chỉ có vài món đạt đến trình độ đỉnh cao, gồm có ngọc bích, sứ, gấm, kiếm và đồ tráng men Cảnh thái lam. Trong số đó chỉ có đồ tráng men Cảnh thái lam đã đạt đến vị trí quốc bảo tuyệt nghệ với đầy đủ các màu sắc và tính chất tinh túy chìm sâu bên trong sản phẩm.

ea3eae1ad5854dd19724165e7ecc6fc9
Bình và ly Cảnh thái lam mà Vua Quang Tự tặng cho hạm đội Mỹ năm 1908

Từ đầu năm 1793, đoàn ngoại giao nước Anh đã đến Trung Quốc và giao lưu văn hóa. Sứ giả của Anh quốc tặng các vật phẩm địa lý thiên văn và âm nhạc cho hoàng đế Càn Long. Sau đó Càn Long đế cũng tặng lại cho họ một snr phẩm tráng men Cảnh thái lam. Sự kiện ngoại giao này đã đặt tiền lề cho việc tặng đồ tráng men Cảnh thái lam như nét văn hóa tinh túy truyền thống của Trung Hoa cho các nước tới thăm, trở thành một nghi lễ ngoại giao của quốc gia.

Tình cảm là cốt lõi của sự truyền tải, là cốt lõi của văn hóa nghệ thuật truyền thừa. Đồ tráng men Cảnh thái lam là tác phẩm nghệ thuật tôn quý pha trộn giữa tinh hoa của nghề thủ công truyền thống cùng những màu sắc được pha trộn tuyệt vời.

Mời quý độc cùng giả chiêm ngưỡng một số đồ tráng men Cảnh thái lam đã hoàn thiện:

a0b5b84e24d248efb0697bec158ed71f

05b29e6a6b6d41c488bd134f9a1094b8

6ed8978a4faf42ac88ec1aa4cc1041c6

760d608a939146388662292cde551114

e30cb1f3056448a78e5de66c2eeecbc5


Bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.